TAJEMNICZE WYSPY JEZIOR KRĘPSKO I SZCZYTNO – „Pod skrzydłami bielika.”

W dniu wczorajszym (31.05.2020) odbyła się niesamowita przygoda. W cztery łodzie wybraliśmy się na wyprawę po wyspach jezior Krępsko i Szczytno. Wyprawie towarzyszył mieszkający tu bielik, którego niestety nie udało się uchwycić żadnemu z naszych fotografów. Bezkres wody jakimi dysponuje akwen jezior dopiero widoczny jest z powierzchni wody. Spodziewaliśmy się, że uda nam się odwiedzić wszystkie wyspy, niestety, odległości są tak ogromne, że nie wystarczyło nam czasu. Udało nam się wylądować na Wyspie Kormoranów na Jeziorze Krępsko, dobrze widocznej z mostu gwieździnskiego. Wyspa jest stanowiskiem archeologicznym co potwierdza leżąca na ziemi ceramika wczesnośredniowieczna. Do tego ciekawostką są rosnące tam dwa prastare, święte dęby oraz nierosnąca naturalnie w naszych szerokościach geograficznych daglezja. Daglezja na wyspie też nie znalazła się przypadkowo.

JEZIORO KRĘPSKO

Krępsko (kaszb. Jezoro Krãpskò) – przepływowe jezioro rynnowe położone na północnym skraju Pojezierza Krajeńskiego („Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Krępsko i Szczytno”), na obszarze gminy Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie, o ogólnej powierzchni 377,3 ha i silnie rozwiniętej linii brzegowej z dwiema zatokami rozdzielonymi dużym półwyspem (m.in. pozostałości po wczesnośredniowiecznym grodzisku). Akwen jeziora jest połączony ciekami wodnymi z jeziorami Orzechowo i Szczytno Wielkie (przesmykiem lądowym przebiega trasa drogi krajowej nr 25) stanowiąc tzw. zespół jezior Szczycieńskich.

JEZIORO SZCZYTNO

Szczytno Wielkie (kaszb. Jezoro Szczëtno) – jezioro rynnowe położone na północnym skraju Pojezierza Krajeńskiego („Obszar Chrononego Krajobrazu Jezior Krępsko i Szczytno”), na obszarze gminy Przechlewo, powiat człuchowski, województwo pomorskie, o ogólnej powierzchni 615,77 ha i rozwiniętej linii brzegowej z kilkoma wyspami (m.in. Wyspa Zamkowa ze średniowiecznym grodem obronnym Szczytno). W pobliżu jeziora znajduje się rezerwat Osiedle Kormoranów. Przez jezioro przepływa rzeka Brda stanowiąca szlak kajakowy. Akwen jeziora jest połączony Brdą i mniejszymi ciekami z jeziorami Końskim, Krępsko (przesmykiem lądowym przebiega trasa drogi krajowej nr 25) i Szczytno Małe stanowiąc tzw. zespół jezior Szczycieńskich.

ŚWIĘTE DĘBY Z WYSPY KORMORANÓW

Skandynawowie mają swój jesion jako Yggdrasil, zaś wśród dawnych Słowian podobną funkcję pełnił nasz majestatyczny dąb. Drzewo to w dawnych wierzeniach, jak na axis mundi przystało, wspierało nieboskłon, zaś jego korzenie schodziły do najgłębszych podziemi, prawdopodobnie aż do samej Nawii, tworząc tam filary. Dla dawnych Słowian dąb był zatem centrum wszechświata, najważniejszym spośród wszystkich drzew, symbolem długowieczności. Nazwa dąb wywodzi się od prasłowiańskiego dǫbъ, a to z kolei przez Praindoeuropejszczyznę łączymy z ciemnością i ślepotą (zapewne od ciemnej barwy kory tego drzewa). Miesiącem szczególnie poświęconym temu drzewu był kwiecień, okres kwitnienia tego drzewa. Świadczy o tym nazwa dębień (por. czes. duben) – dawna nazwa tego miesiąca.

Dęby, jako drzewa szczególnie często rażone piorunami, były postrzegane jako ulubione drzewa bogów, regularnie błogosławione przez samego Peruna, najważniejszego spośród słowiańskiego panteonu. Wśród Słowian był powszechny pogląd, że to właśnie w dębach kumulowała się moc gromowładnego boga. Kult drzew przejawiający się u Słowian wydzielaniem obszarów kultu nazywanych świętymi gajami dobrze uwidacznia szczególną rolę dębów, które często dodatkowo były odgradzane od reszty drzew, tak by nikt niepowołany nie miał do nich postępu.
Dąb to drzewo długowieczności – przyjmuje się, że ten gatunek drzewa jest w stanie przetrwać nawet tysiąc lat. Nic zatem dziwnego, że dla Słowian dąb był drzewem wręcz nieśmiertelnym – manifestacją nieskończoności boskiej potęgi. W Polsce wciąż możemy podziwiać piękne okazy starych dębów. Powalony przez nawałnicę dąb Bolesław (ok. 800 lat, gm. Ustronie Morskie), doświadczony przez ogień dolnośląski Chrobry (ok. 760 lat), poczciwy świętokrzyski Bartek (ok. 680 lat), a także inne, nieco mniej znane, okazy tych majestatycznych drzew: Świętopełk, Poganin, Wojsław, Warcisław, Beczka, Car, dąb Bażyńskiego czy też dęby Rogalińskie. To tylko starsze i bardziej znane pomniki przyrody, a przecież młodsze dęby, otaczające nas niemal na co dzień w lasach i parkach, również potrafią oczarować nas swym urokiem i trwającą co najmniej parę ludzkich żyć długowiecznością.

Dąb to także drzewo silnie związane ze słowiańską symboliką płci. Tak jak delikatne i wiotkie brzozy były przypisane kobietom, tak potężne dęby kojarzono z mężczyznami. Świadczy o tym skarbnica polskiej frazeologii. Któż z nas nie słyszał wyrażenia chłop jak dąb? Prawdziwy mężczyzna powinien być właśnie taki jak to drzewo: wielki / zdrowy / wysoki jak dąb. Czasem jednak wypadało dodatkowo cechować się nie najgorszą umysłowością, tak by nikt o nas nie powiedział wysoki jak dąb, a głupi jak głąb (o kobietach: wysoka jak brzoza, a głupia jak koza). Żartobliwym nawiązaniem do długowieczności dębów jest powiedzenie nawiązujące nie wprost do męskiej potencji: im dąb starszy, tym korzeń twardszy.
Dąb miał również swoją seksualną funkcję w obchodach Jarych Godów. W ramach Śmigusa kobiety smagały mężczyzn najczęściej właśnie dębowymi gałązkami, po to by dodać im siły, zdrowia i seksualnej sprawności. Miotełkami wykonanymi z takich samych gałązek z podobnych powodów uderzali się czasem również sami mężczyźni podczas kąpieli w łaźni, nad którą pieczę sprawował Bannik.

DAGLEZJA Z WYSPY KORMORANÓW

Daglezja, jedlica (Pseudotsuga Carriere) – rodzaj zimozielonych drzew szpilkowych z rodziny sosnowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia taksonów wschodnioazjatyckich od 4 do 8 gatunków. W Ameryce Północnej rosną dwa gatunki (P. menziesii i P. macrocarpa), jeden w Japonii (P. japonica) i w szerokim ujęciu jeden gatunek w Chinach wraz z wyspą Tajwan (P. sinensis). Takson występujący w Chinach bywa rozdzielany na trzy lub nawet pięć gatunków. Drzewa te są istotnym składnikiem lasów w obszarze występowania. Mają też duże znaczenie ekonomiczne jako źródło surowca drzewnego. Służą do wyrobu słupów, podkładów kolejowych, sklejki, ścieru. Wykorzystywane są olejki eteryczne daglezji zielonej (Oregon balsam), żywica wykorzystywana była jako guma do żucia, liście jako substytut kawy, a słodkie soki były zbierane i wykorzystywane przez Indian. W Polsce rośnie jako gatunek introdukowany daglezja zielona.

Daglezja, która rośnie na Wyspie Kormoranów ma już zapewne ponad 100 lat. Na starych mapach widoczne są dwa pomosty prowadzące na wyspę, jeden od strony gwieździńskiej drugi od krępskiej. Z początkiem XX wieku wyspa był wykorzystywana jako miejsce wypoczynku o czym świadczą rosnące tam stare i zdziczałe drzewka owocowe. Daglezję mógł zasadzić jakiś niemiecki emigrant z Ameryki, który powrócił odwiedzić swoje rodzinne strony i pozostawić coś po sobie. Ale to tylko nasza teoria. Daglezja jest jedynym drzewem iglastym na wyspie, jest świetnie widoczna z drogi. Druga daglezja w naszej okolicy rośnie nad Jeziorem Korby w Krępsku.

WYSPA CZAROWNIC NA JEZIORZE KRĘPSKO.

Ogromną niespodzianką okazała się Wyspa Czarownic. Usadowiona jest w pobliżu plaży gwieździńskiej. Co ciekawe, wyspa jest regularnie okrągła i ma bardzo kamieniste podłoże. Wyspa nie jest zarejestrowana jako stanowisko archeologiczne. Ale to trzeba zmienić. Na wyspie odkryliśmy bardzo dużo śladów osadniczych. Kawałki ceramiki z trzech różnych okresów (ponad 30 sztuk). Ceramika świadczy o tym, że na Wyspie Czarownic także znajdowała się osada. Jeszcze w tym tygodniu zostaną powiadomione odpowiednie instytucje, prześlemy do nich materiał fotograficzny. Miejmy nadzieję, że niebawem Wyspa Czarownic zostanie dodana do rejestru zabytków archeologicznych.

BRZOZA Z WYSPY CZAROWNIC

Święte drzewo Słowian. Żyje najwyżej ponad sto lat, nie ma w sobie dostojeństwa ani długowieczności, ale i tak niegdyś stanowiła obiekt kultu starożytnych Celtów i Słowian. Brzoza uznawana była za drzewo życia, symbol życia, wieczności i mądrości. Ludzie już dawno zauważyli, że brzoza ma właściwości lecznicze. Z kory izolowano dziegieć, który silnie złuszcza, działa antyseptycznie i przeciwzapalnie. Idealnie sprawdza się jako środek w leczeniu trądziku lub łupieżu. Niestety, współcześnie uznawana jest za chwast leśny, ponieważ łatwo wypiera inne gatunki ze swojego otoczenia.

WYSPA ZAMKOWA NA JEZIORZE SZCZYTNO

Następnie udaliśmy się na Wyspę Zamkową, która jest chyba jednym z najbardziej historycznych miejsc nad naszymi jeziorami. Stanowi ona niemalże skansen archeologiczny.

W pobliżu Szczytna i wyspy natrafiono na drewniane fortyfikacje. We wczesnym średniowieczu obszar ten był objęty intensywną akcja osiedleńczą. Bardzo potężną część regionu porastały nieprzebyte bory, a akcję karczunkową tego region na szeroką skalę rozpoczęto dopiero w XV – XVI wieku. Dlatego akcja osiedleńcza w rejonie Szczytna była utrudniona.

W Szczytnie umiejscowiona była komora celna. Cła opłacano w każdym grodzie kasztelańskim, ale uwzględniano możliwość ściągania ich z innych miejsc. Należności uiszczano za korzystanie z dróg i handel (choć kasztelania szczycieńska nie leżała przy głównych szlakach handlowych). Kupcy mieli obowiązek zatrzymania się przy komorze celnej. Ludność okolic kasztelani zajmowała się polowaniami, karczowaniem lasów, łowieniem zwierza na książęce dwory ale także w głównej mierze rybołówstwem o czym świadczą wykopaliska przeprowadzone w Gwieździnie i okolicy. Kasztel szczycieńska straciła na znaczeniu po przejęciu tych ziem przez Krzyżaków i wybudowaniu zamku w Człuchowie.

Więcej o wyspie w linku:

WYSPA ZAMKOWA NA JEZIORZE SZCZYTNO.z cyklu:Grodziska wczesnośredniowieczne naszego regionu cz 3.W końcu udało się…

Geplaatst door Człuchowska Grupa Eksploracyjna op Dinsdag 9 oktober 2018

W wyprawie udział wzięli członkowie Bractwa Rycerzy Bezimiennych Grodu Wałcz, członkowie Towarzystwa Historycznego Ziemi Wałeckiej, ekipa z „Werandy” z Rzewnicy, przyjaciele i sympatycy Człuchowskiej Grupy Eksploracyjnej oraz my w naszej skromnej osobie. Za udział serdecznie wszystkim dziękujemy. I do zobaczenia na szlaku niebawem.

Źródła:
Jezioro Krępsko – Wikipedia
Jezioro Szczytno – Wikipedia
Daglezja – Wikipedia
Dąb – Drzewo meskosci i boskiej potęgi. – Sławosław.pl
Wyspa zamkowa na Jeziorze Szczytno – A. Satro

Artykuł pobrany ze strony – Zobacz więcej zdjęć