Strzała Scytyjska łowna

Strzały scytyjskie znane są przede wszystkim z ich słynnych małych brązowych grotów. Scytowie jako pierwsi, lub jedni z pierwszych wprowadzili na tak szeroką skalę produkcję odlewanych grotów. Strzały z grotami wykonanymi z brązu cechowały się uniwersalnym zastosowaniem jakim było łowiectwo lub walka z wrogiem. Co natomiast wiemy o strzałach łownych? W zasadzie NIC! I tu pojawiło się światełko w tunelu. Udało mi się bowiem odnaleźć ciekawy grot wykonany z kości rogowej pochodzenia Scytyjskiego.

Grot scytyjski rogowy odnaleziono na północ od morza Czarnego. Datowany jest na 6-4 wiek p.n.e. Ma długość 40 mm i szerokość 7 mm. Ma charakterystyczny scytyjski kształt o kwadratowym przekroju, zwężający się w kierunku końca i mający trójkątne nacięcia w pobliżu osadzenia.

Grot scytyjski kościany

Grot scytyjski kościany

Grot scytyjski kościany przed nałożeniem na promień

Na powyższym zdjęciu widać jak delikatna była końcówka mocowania strzały. Jest ona niewiele grubsza od zapałki. Oznaczało to że grot miał się odłamać i pozostać w ciele ofiary.

Zabezpieczenie lotek

Zabezpieczenie przed zrywaniem się lotek było wykonane z nawiniętego ścięgna zwierzęcego.

lotki baryłkowe

Tradycyjnie strzały pochodzenia wschodniego w tym i te scytyjskie miały lotki kształtu baryłkowatego. Lotki przykleiłem klejem rybim tak zwanym karukiem. Ma on wspaniałe właściwości klejące i szybki czas schnięcia.

strzała scytyjska łowna

Jako ciekawostkę podam, że do ozdobienia strzały użyłem barwnik uzyskiwany z ochry.  Występowanie ochry jest bardzo duże w rejonie morza Czarnego.

strzała scytyjska łowna

strzała scytyjska łowna

strzała scytyjska łowna

strzała scytyjska łowna

Strzała skandynawska sygnałowa

Strzała została odtworzona na podstawie interesującego znaleziska grotu gwiżdżącego ze Skandynawii.

Grot znaleziono w Szwecji w miejscowości Lunde i datowany jest na XIII wiek n.e. Materiał wykonania grotu to kość rogowa. Wymiary grotu: dł. 50 mm, średnica 12 mm. Promień strzały wykonałem w sposób typowo skandynawski. Końcówka promienia jest zawężona. Nasadka walcowa- prosta. Lotki przyklejone na dziegieć i zabezpieczone gęsto nawiniętą oplotką z nici lnianej. Całość promienia zakonserwowana olejem lnianym.

Zastosowanie strzały w czasie pokoju to łowiectwo. Podczas polowań gwizd ze strzały płoszył ukrytą zwierzynę , dając możliwość podejścia, łatwiejszego dostrzeżenia i upolowania celu. Natomiast podczas wojny strzała sygnałowa miała oznaczać wydanie rozkazu dźwiękowego od dowódców do oddziałów zbrojnych.

grot gwizd z poroża

grot gwizd z poroża

grot gwizd z poroża

strzała skandynawska sygnałowa

strzała skandynawska sygnałowa

Pierwsza próba gwizdka pokazała niestety jego nieskuteczność !!! Dziwne, gdyż wykonałem go zgodnie ze wzorem oryginału. Nie poddając się postanowiłem zmienić kont wlotu powietrza. Otwory zostały nawiercone pod małym kontem do czubka grotu. Druga próba okazała się pomyślna, lecz dźwięk był bardzo cichy.  Poniżej zdjęcia grotu rogowego po zmianie konta otworu wlotowego powierza.

strzała skandynawska sygnałowa

strzała skandynawska sygnałowa

Idąc ścieżką ciekawości postanowiłem wykonać jeszcze większy kont wlotów. Ponownie nawierciłem otwory. Po trzeciej już próbie okazało się, że był to strzał w dziesiątkę. Po wystrzeleniu strzały grot wydawał już odpowiedni dźwięk.

grot gwizd po ostatecznej przeróbce

Polecam wszystkim rekonstruktorom tą jak najbardziej oryginalną strzałę. Przyda się podczas każdego turnieju i nie tylko. Pozostała jednak ciekawość co do oryginału grotu. Dla czego nie zadziałał ?…..

 

Strzała skandynawska łowna

W ostatnich latach pojawiły się wspaniałe znaleziska w północnej Norwegii. Pochodzą one z terenów wiecznie zaśnieżonych, w których pokrywa lodowa roztopiła się i ujawniła niezwykłe artefakty. W śród tych znalezisk pojawiło się kilka ciekawych strzał łownych mających od 1500 lat do 4000 lat !!! Dziś opiszę jedną z tych strzał.

Zainteresowała mnie strzała łowna z grotem kościanym wykonanym z poroża mająca około 1700 do 2000 lat. Wykonana jest z drewna brzozowego. Niestety nie znam długości promienia tej strzały, ale z obserwacji kilku znalezionych całych promieni można wywnioskować, że nie były one długie. Całe zachowane wałki były długości od około 45 cm do 67 cm. Reszta znalezionych strzał bywała dłuższa, ale miały one pochodzenie czasowe znacznie większe, określone na 3-4 tysiące lat.

Strzała ta zafascynowała mnie ze względu na posiadanie niezwykle dużego grotu kościanego, który osiąga długość aż 130 mm i szerokość 23 mm. Nie każdy wie, że aby uzyskać taki ładny materiał do wyrobu grotu to nie lada wyzwanie. Każde poroże bowiem ma w sobie miąższ czyli tkankę gąbczastą, która bardzo osłabia właściwości kości. Do wykonania tego grotu należy znaleźć odpowiednie poroże.

Grot kościany ze Skandynawii

Zastosowanie strzały zaopatrzonej w taki duży grot mogło być przede wszystkim do polowania na dzikie zwierzęta takie jak renifery, łosie lub woły piżmowe. Jeśli weżniemy pod uwagę wielkość np. łosia który osiąga 3 metry długości i 2,5 metra wysokości i wagi do 500 kg to szybko zdamy sobie sprawę, że strzały o mniejszych grotach mogłyby tylko lekko pokłóć tak wielkie zwierzę. A przecież chodziło o przetrwanie ludzi!

Kolejną ciekawostką strzały skandynawskiej jest jej końcówka. Znalezione strzały w Norwegii miały różne typy końcówek. Świadczyło to o różnorodności kultur łowców, bowiem zwyczajowo plemiona często miały przypisane sobie typy zakończeń. Poniżej przedstawiam  trzy typy końcówek strzał z osadkami w moim wykonaniu.

Różne końcówki strzał skandynawskich

Następną ciekawą rzeczą jest ścienienie końcówki wałka strzały. Cechą charakterystyczną prawie wszystkich strzał skandynawskich jakie odnaleziono, był nagły uskok na wałku strzały. Jego zastosowanie polega na tym, że za uskokiem nanoszony był klej utrzymujący lotki, którym był dziegieć. Co to dawało? Otóż podczas strzelania ocierająca się strzała o łuk nie napotykała niepotrzebnego oporu.

Końcówka promienia strzały skandynawskiej

Wałek z widoczny uskokiem strzały skandynawskiej.

Dzięki pokrywie lodowej udało się znaleźć nie tylko promień strzały z grotem, ale rzecz chyba dla mnie najważniejsza to lotki przyklejone na dziegieć. Zachowanie całych lotek do tych czasów graniczy niemal z cudem. Dla czego to jest takie istotne? Otóż poznajemy wymiar lotki, jej strukturę i kształt. Zauważyć można, że mają one długości 125 mm, wysokość 12 mm. Kształt ich jest prosty i równy na całej długości. Przód lotki równo odcięta na chorągiewce wzdłuż promyków, a tył lotki lekko zaokrąglony. Lotki są precyzyjnie darte i wykonane z dużych piór- zapewne z dzikich gęsi.

A oto fotorelacja odtworzenia strzały skandynawskiej łownej w moim wykonaniu.

strzała skandynawska i darte lotki

strzała skandynawska klejona na dziegieć

groty strzały skandynawskiej osadzone na dziegieć

groty strzały skandynawskiej

strzała skandynawska łowna

strzały skandynawskie łowne

 

Łuk w historii dziejów

Niniejszy opis dotyczący łuku oprę o najstarsze dzieje łucznictwa, znaleziska archeologiczne i własne rekonstrukcje.

Łuk jest postrzegany jako najstarsza broń miotająca w dziejach ludzkości. Ma ponad 35 tysięcy lat. Historycy i archeolodzy uważają, że rozkwit tej pradziejowej broni nastąpił w mezolicie, tj. około 10 tyś. lat p.n.e. Taką podstawową regułkę możemy odnaleźć prawie wszędzie. Ble, ble, ble… Dla nas trudno zaprawdę sobie wyobrazić taką odległość czasową.

Tym czasem 2007 roku na samym południu Afryki w RPA w Pinnacle Point odnaleziono najstarsze groty kamienne do strzał. Mają one aż 71 tyś. lat !!! W tamtejszych nadmorskich jaskiniach żyła grupa wczesnych Homo sapiens, która dzięki wstępnej termicznej obróbce kamieni potrafiła wykonać małe grociki wielkości 1 cm zwane mikrolitami. Miały one kształty trójkątne, trapezowe, prostokątne lub rombów. Tamtejsze narzędzia łupane były tworzone z twardych kamieni takich jak krzemień, kwarc, jaspis lub chalcedon. Na czym polegała obróbka termiczna? Otóż ogień zmieniał sposób krystalizacji kamienia co znacząco wpływało na jego twardość i elastyczność. Kamień po wygrzaniu łatwiej poddawał się w rękach ludzi. Odłupywane fragmenty stawały się dłuższe i cieńsze oraz bardziej ostrzejsze. Ba w sam raz na grot! Uczeni znajdowali już nie raz mikrolity. Często były grotami, które po osadzeniu w drewnie tworzyły strzałę. Mikrolity z RPA są bardzo podobne to tych, jakie umieszczano w środkowym okresie epoki kamienia, czyli ledwie 9 tys. lat temu w strzałach znalezionych w Rönneholm na terenie Szwecji.

MIKROLITY KRZEMIENNE

Kolejnym najstarszym odkryciem śladów łucznictwa była po raz kolejny Afryka i RPA. Mianowicie jaskinia Sibudu ukazała na świat groty kamienne i co ciekawsze pierwszy najstarszy grot kościany. Znaleziska grotów kamiennych datuje się na 64 tyś lat. Natomiast grot kościany miał 61 tyś. lat i miał długość 5 cm. Co ciekawe afrykańskie plemiona Buszmenów do dzisiaj używają strzał z podobnymi grotami!

grot kamienny z Sibudu

grot kościany z Sibudu RPA – rekonstrukcja

Buszmeni z łukami

Jeśli chodzi o najstarszy znaleziony łuk na ziemi to jest nim fragment łuku znalezionego  miejscowości Mannheim-Vogelstang. Datowany jest na ok. 16 000 lat p.n.e i odkryty został w południowych Niemczech na stanowisku kultury magdaleńskiej. Jest to kawałek sosny, długości 37 cm i grubości 2-2,3 cm. Wygięcie w górnej części powstało przez odkształcenie drewna podczas przebywania w ziemi. Rekonstrukcja ma 110 cm długości, siłę naciągu 11-13 kg i zasięg 40-80 m.

znalezisko z Mannheim

Hipotetyczny wygląd łuku z Mannheim mojego wykonania. Z wyglądu przypomina wręcz dziecięcy łuczek.

Łuk z Mannheim

“Ci, którzy korzystali z łuku i strzał mieli znaczącą przewagę nad tymi, co trzymali broń jedynie w ręku. Zarówno podczas polowania, jak i w trakcie konfliktów między grupami”.

CDN.

Łuk jesionowy prosty

Długi łuk jesionowy prosty to jeden z najbardziej popularnych i rozpoznawalnych łuków dla większości łuczników. Łuki tego typu były używane praktycznie w całej Europie. Materiał jesionowy doskonale nadaje się na łuki, gdyż jest odpowiednio sprężysty i wytrzymały. Ponadto ma ładne barwy od jasno żółtego do ciemnego brązu. Z pewnością był wykorzystywany od czasów prehistorycznych aż do dziś.

Wszystkie zachowane w Europie łuki drewniane były robione z jednego kawałka drewna. To też i ja postanowiłem zastosować się do takich wskazówek. Aczkolwiek mam wątpliwości czy aby nie klejono łuków drewnianych. Można je było skleić w majdanie. Znano bowiem doskonałe kleje naturalne do drewna- jak klej skórny.

Oto kilka łuków jesionowych wykonanych przeze mnie.

łuki proste jesionowe

łuki jesionowe

łuki jesionowe

łuki jesionowe

łuki jesionowe

łuki jesionowe

jesion łupany i łuk z jesionu

Strzała słowiańska

Strzała słowiańska z okresu VIII-XII wieku z grotem tulejkowym kilkukrotnie skręconym o wzorze liściastym z dwoma zadziorami. Na terenie dzisiejszej Polski groty te  występują najczęściej na obszarach północno-zachodnich i południowych. W Polsce odnaleziono około 25 sztuk tych mega ciekawych grotów. Miały różne rozmiary i posiadały jeden lub dwa zadziory.  Ponadto znajdowano je na obszarach wschodniej Francji, Niemiec centralnych i południowych, Czechach, Morawach, Słowacji, Słowenii i Chorwacji. Przez pewną grupę archeologów groty uznawane są za słowiańskie.

Wiadomym jest iż takie groty przecinały skórę oraz żyły ofiar. Były bardzo skuteczne i powodowały szerokie rany. W życiu codziennym używano je do polowań, a podczas wojen w bitwie celem ich była kawaleria lub nieopancerzony przeciwnik ( np. łucznicy, oszczepnicy).  Mogły być także używane do podpalania. Z pewnością były to te dłuższe groty, na których można było zamocować materiał z palącą się substancją. W późniejszych wiekach kiedy, pojawiły się coraz lepsze pancerze, groty straciły na znaczeniu. Występowały do XIV wieku, lecz w nieznacznej już ilości.

Ciekawostką jest skręcenie grotu. W pracy Michała Stąpóra “EARLY MEDIEVAL ARROWHEADS WITH TWISTED SOCKETS DISCOVERED IN POLAND – THE CONCEPTS OF PURPOSE” autor próbuje dowieść, że skręcenie było potrzebne do przetrzymywania trucizny. Na gładkim grocie trucizna nie utrzymuje się zbyt długo. Natomiast w zagłębieniach może skutecznie po wbiciu się w ciało zatruwać sączącą się ranę. Ciekawa teoria. Ale jak było na  prawdę?

Rozmiary tych grotów były rożne. Sięgały od 5 do 13 cm. Poniżej umieściłem przykładowe groty  liściaste z dwoma zadziorami wykonanymi przez dwóch różnych kowali.

groty liściaste z dwoma zadziorami

Oto moja rekonstrukcja strzały z grotem skręconym wykonanym przez Dracorian’s Forge -Kowalstwo

Promień strzały został wykonany tylko przy użyciu hebla i noża. Został wycieniowany z dwóch stron. Grot wkleiłem na dziegieć, który wspaniale utrzymuje go na promieniu. Lotka w kształcie baryłkowym z piór łabędzia przytwierdzona także na dziegieć. Zabezpieczona oplotką wykonaną z włókien lnu. Nić lniana została zabezpieczona dodatkowo woskiem pszczelim. Na końcu pracy całość promienia została pokryta olejem lnianym w celu zabezpieczenia przed wilgocią i wypaczaniem wałka.

nawoskowane włókna lniane

strzała słowiańska

grot z dwoma zadziorami

strzała słowiańska

lotki baryłkowe

grot wklejony na dziegieć