Łuki jesionowe cz.2

Łuki naturalne jesionowe.

Oto moje kolejne prace w jesionowym drewnie. Po wyrobieniu łuku do jego zabezpieczenia przed wysuszeniem lub zawilgoceniem najlepiej użyć olej lniany lub pokost lniany. Cięciwa dakronowa (choć nie historyczna) ręcznie zaplatana zapewnia bardzo dużą żywotność. Ponadto ma dość estetyczny i ładny wygląd. Przed jej rozszczepianiem stosuje się naturalny wosk pszczeli.

Łuki jesionowe

Łuki jesionowe

Łuki jesionowe

Łuki jesionowe

Strzały łowne prehistoryczne

Dziś zabrałem się za dawno zapomniany temat jakim były odłożone na półkę moje najciekawsze eksponaty grotów krzemiennych. Mając do dyspozycji dwa krzemienne grociki postanowiłem je w końcu osadzić na strzałach. Ale teraz trochę historii owych grotów.

Pierwszy z nich jest grotem neolitycznym w kształcie serca. Związany jest z kulturą pucharów lejkowatych i występujący w Europie między 3700-1900 lat p.n.e. Został wykonany z krzemienia bałtyckiego. Grot sercowaty był wykonany poprzez naciskowy retusz odłupka.

grot sercowy

Drugi grot to liściak pochodzenia kultury Świderskiej późnego paleolitu datowany na 10600-9600 lat p.n.e.. Wykonany jest z nakrapianego krzemienia świeciechowskiego. Liściak ten został wykonany delikatnym retuszem przykrawędnym z wiór.

liściak krzemienny

groty krzemienne

Grot został osadzony na dziegieć, który doskonale utrzymuje go na promieniu. Aby promień nie rozpołowił się za grotem po wbiciu w cel nawijano ścięgno zwierzęce.

strzała prehistoryczna

strzała prehistoryczna

Po przyklejeniu lotek dziekciem do promienia zastosowałem owijkę z końskiego włosia, która doskonale nadawała się do tego celu.

strzała prehistoryczna

 

Na zakończenie pragnę podziękować serdecznie Michałowi Łapie za wykonanie tych pięknych wzorów grotów krzemiennych i jego sugestie oraz podpowiedzi związane z tą pracą.

Strzała Scytyjska łowna

Strzały scytyjskie znane są przede wszystkim z ich słynnych małych brązowych grotów. Scytowie jako pierwsi, lub jedni z pierwszych wprowadzili na tak szeroką skalę produkcję odlewanych grotów. Strzały z grotami wykonanymi z brązu cechowały się uniwersalnym zastosowaniem jakim było łowiectwo lub walka z wrogiem. Co natomiast wiemy o strzałach łownych? W zasadzie NIC! I tu pojawiło się światełko w tunelu. Udało mi się bowiem odnaleźć ciekawy grot wykonany z kości rogowej pochodzenia Scytyjskiego.

Grot scytyjski rogowy odnaleziono na północ od morza Czarnego. Datowany jest na 6-4 wiek p.n.e. Ma długość 40 mm i szerokość 7 mm. Ma charakterystyczny scytyjski kształt o kwadratowym przekroju, zwężający się w kierunku końca i mający trójkątne nacięcia w pobliżu osadzenia.

Grot scytyjski kościany

Grot scytyjski kościany

Grot scytyjski kościany przed nałożeniem na promień

Na powyższym zdjęciu widać jak delikatna była końcówka mocowania strzały. Jest ona niewiele grubsza od zapałki. Oznaczało to że grot miał się odłamać i pozostać w ciele ofiary.

Zabezpieczenie lotek

Zabezpieczenie przed zrywaniem się lotek było wykonane z nawiniętego ścięgna zwierzęcego.

lotki baryłkowe

Tradycyjnie strzały pochodzenia wschodniego w tym i te scytyjskie miały lotki kształtu baryłkowatego. Lotki przykleiłem klejem rybim tak zwanym karukiem. Ma on wspaniałe właściwości klejące i szybki czas schnięcia.

strzała scytyjska łowna

Jako ciekawostkę podam, że do ozdobienia strzały użyłem barwnik uzyskiwany z ochry.  Występowanie ochry jest bardzo duże w rejonie morza Czarnego.

strzała scytyjska łowna

strzała scytyjska łowna

strzała scytyjska łowna

strzała scytyjska łowna

Strzała skandynawska sygnałowa

Strzała została odtworzona na podstawie interesującego znaleziska grotu gwiżdżącego ze Skandynawii.

Grot znaleziono w Szwecji w miejscowości Lunde i datowany jest na XIII wiek n.e. Materiał wykonania grotu to kość rogowa. Wymiary grotu: dł. 50 mm, średnica 12 mm. Promień strzały wykonałem w sposób typowo skandynawski. Końcówka promienia jest zawężona. Nasadka walcowa- prosta. Lotki przyklejone na dziegieć i zabezpieczone gęsto nawiniętą oplotką z nici lnianej. Całość promienia zakonserwowana olejem lnianym.

Zastosowanie strzały w czasie pokoju to łowiectwo. Podczas polowań gwizd ze strzały płoszył ukrytą zwierzynę , dając możliwość podejścia, łatwiejszego dostrzeżenia i upolowania celu. Natomiast podczas wojny strzała sygnałowa miała oznaczać wydanie rozkazu dźwiękowego od dowódców do oddziałów zbrojnych.

grot gwizd z poroża

grot gwizd z poroża

grot gwizd z poroża

strzała skandynawska sygnałowa

strzała skandynawska sygnałowa

Pierwsza próba gwizdka pokazała niestety jego nieskuteczność !!! Dziwne, gdyż wykonałem go zgodnie ze wzorem oryginału. Nie poddając się postanowiłem zmienić kont wlotu powietrza. Otwory zostały nawiercone pod małym kontem do czubka grotu. Druga próba okazała się pomyślna, lecz dźwięk był bardzo cichy.  Poniżej zdjęcia grotu rogowego po zmianie konta otworu wlotowego powierza.

strzała skandynawska sygnałowa

strzała skandynawska sygnałowa

Idąc ścieżką ciekawości postanowiłem wykonać jeszcze większy kont wlotów. Ponownie nawierciłem otwory. Po trzeciej już próbie okazało się, że był to strzał w dziesiątkę. Po wystrzeleniu strzały grot wydawał już odpowiedni dźwięk.

grot gwizd po ostatecznej przeróbce

Polecam wszystkim rekonstruktorom tą jak najbardziej oryginalną strzałę. Przyda się podczas każdego turnieju i nie tylko. Pozostała jednak ciekawość co do oryginału grotu. Dla czego nie zadziałał ?…..

 

Strzała skandynawska łowna

W ostatnich latach pojawiły się wspaniałe znaleziska w północnej Norwegii. Pochodzą one z terenów wiecznie zaśnieżonych, w których pokrywa lodowa roztopiła się i ujawniła niezwykłe artefakty. W śród tych znalezisk pojawiło się kilka ciekawych strzał łownych mających od 1500 lat do 4000 lat !!! Dziś opiszę jedną z tych strzał.

Zainteresowała mnie strzała łowna z grotem kościanym wykonanym z poroża mająca około 1700 do 2000 lat. Wykonana jest z drewna brzozowego. Niestety nie znam długości promienia tej strzały, ale z obserwacji kilku znalezionych całych promieni można wywnioskować, że nie były one długie. Całe zachowane wałki były długości od około 45 cm do 67 cm. Reszta znalezionych strzał bywała dłuższa, ale miały one pochodzenie czasowe znacznie większe, określone na 3-4 tysiące lat.

Strzała ta zafascynowała mnie ze względu na posiadanie niezwykle dużego grotu kościanego, który osiąga długość aż 130 mm i szerokość 23 mm. Nie każdy wie, że aby uzyskać taki ładny materiał do wyrobu grotu to nie lada wyzwanie. Każde poroże bowiem ma w sobie miąższ czyli tkankę gąbczastą, która bardzo osłabia właściwości kości. Do wykonania tego grotu należy znaleźć odpowiednie poroże.

Grot kościany ze Skandynawii

Zastosowanie strzały zaopatrzonej w taki duży grot mogło być przede wszystkim do polowania na dzikie zwierzęta takie jak renifery, łosie lub woły piżmowe. Jeśli weżniemy pod uwagę wielkość np. łosia który osiąga 3 metry długości i 2,5 metra wysokości i wagi do 500 kg to szybko zdamy sobie sprawę, że strzały o mniejszych grotach mogłyby tylko lekko pokłóć tak wielkie zwierzę. A przecież chodziło o przetrwanie ludzi!

Kolejną ciekawostką strzały skandynawskiej jest jej końcówka. Znalezione strzały w Norwegii miały różne typy końcówek. Świadczyło to o różnorodności kultur łowców, bowiem zwyczajowo plemiona często miały przypisane sobie typy zakończeń. Poniżej przedstawiam  trzy typy końcówek strzał z osadkami w moim wykonaniu.

Różne końcówki strzał skandynawskich

Następną ciekawą rzeczą jest ścienienie końcówki wałka strzały. Cechą charakterystyczną prawie wszystkich strzał skandynawskich jakie odnaleziono, był nagły uskok na wałku strzały. Jego zastosowanie polega na tym, że za uskokiem nanoszony był klej utrzymujący lotki, którym był dziegieć. Co to dawało? Otóż podczas strzelania ocierająca się strzała o łuk nie napotykała niepotrzebnego oporu.

Końcówka promienia strzały skandynawskiej

Wałek z widoczny uskokiem strzały skandynawskiej.

Dzięki pokrywie lodowej udało się znaleźć nie tylko promień strzały z grotem, ale rzecz chyba dla mnie najważniejsza to lotki przyklejone na dziegieć. Zachowanie całych lotek do tych czasów graniczy niemal z cudem. Dla czego to jest takie istotne? Otóż poznajemy wymiar lotki, jej strukturę i kształt. Zauważyć można, że mają one długości 125 mm, wysokość 12 mm. Kształt ich jest prosty i równy na całej długości. Przód lotki równo odcięta na chorągiewce wzdłuż promyków, a tył lotki lekko zaokrąglony. Lotki są precyzyjnie darte i wykonane z dużych piór- zapewne z dzikich gęsi.

A oto fotorelacja odtworzenia strzały skandynawskiej łownej w moim wykonaniu.

strzała skandynawska i darte lotki

strzała skandynawska klejona na dziegieć

groty strzały skandynawskiej osadzone na dziegieć

groty strzały skandynawskiej

strzała skandynawska łowna

strzały skandynawskie łowne

 

Łuk w historii dziejów

Niniejszy opis dotyczący łuku oprę o najstarsze dzieje łucznictwa, znaleziska archeologiczne i własne rekonstrukcje.

Łuk jest postrzegany jako najstarsza broń miotająca w dziejach ludzkości. Ma ponad 35 tysięcy lat. Historycy i archeolodzy uważają, że rozkwit tej pradziejowej broni nastąpił w mezolicie, tj. około 10 tyś. lat p.n.e. Taką podstawową regułkę możemy odnaleźć prawie wszędzie. Ble, ble, ble… Dla nas trudno zaprawdę sobie wyobrazić taką odległość czasową.

Tym czasem 2007 roku na samym południu Afryki w RPA w Pinnacle Point odnaleziono najstarsze groty kamienne do strzał. Mają one aż 71 tyś. lat !!! W tamtejszych nadmorskich jaskiniach żyła grupa wczesnych Homo sapiens, która dzięki wstępnej termicznej obróbce kamieni potrafiła wykonać małe grociki wielkości 1 cm zwane mikrolitami. Miały one kształty trójkątne, trapezowe, prostokątne lub rombów. Tamtejsze narzędzia łupane były tworzone z twardych kamieni takich jak krzemień, kwarc, jaspis lub chalcedon. Na czym polegała obróbka termiczna? Otóż ogień zmieniał sposób krystalizacji kamienia co znacząco wpływało na jego twardość i elastyczność. Kamień po wygrzaniu łatwiej poddawał się w rękach ludzi. Odłupywane fragmenty stawały się dłuższe i cieńsze oraz bardziej ostrzejsze. Ba w sam raz na grot! Uczeni znajdowali już nie raz mikrolity. Często były grotami, które po osadzeniu w drewnie tworzyły strzałę. Mikrolity z RPA są bardzo podobne to tych, jakie umieszczano w środkowym okresie epoki kamienia, czyli ledwie 9 tys. lat temu w strzałach znalezionych w Rönneholm na terenie Szwecji.

MIKROLITY KRZEMIENNE

Kolejnym najstarszym odkryciem śladów łucznictwa była po raz kolejny Afryka i RPA. Mianowicie jaskinia Sibudu ukazała na świat groty kamienne i co ciekawsze pierwszy najstarszy grot kościany. Znaleziska grotów kamiennych datuje się na 64 tyś lat. Natomiast grot kościany miał 61 tyś. lat i miał długość 5 cm. Co ciekawe afrykańskie plemiona Buszmenów do dzisiaj używają strzał z podobnymi grotami!

grot kamienny z Sibudu

grot kościany z Sibudu RPA – rekonstrukcja

Buszmeni z łukami

Jeśli chodzi o najstarszy znaleziony łuk na ziemi to jest nim fragment łuku znalezionego  miejscowości Mannheim-Vogelstang. Datowany jest na ok. 16 000 lat p.n.e i odkryty został w południowych Niemczech na stanowisku kultury magdaleńskiej. Jest to kawałek sosny, długości 37 cm i grubości 2-2,3 cm. Wygięcie w górnej części powstało przez odkształcenie drewna podczas przebywania w ziemi. Rekonstrukcja ma 110 cm długości, siłę naciągu 11-13 kg i zasięg 40-80 m.

znalezisko z Mannheim

Hipotetyczny wygląd łuku z Mannheim mojego wykonania. Z wyglądu przypomina wręcz dziecięcy łuczek.

Łuk z Mannheim

“Ci, którzy korzystali z łuku i strzał mieli znaczącą przewagę nad tymi, co trzymali broń jedynie w ręku. Zarówno podczas polowania, jak i w trakcie konfliktów między grupami”.

CDN.