Z historii Scytów…

Nie dawno wpadła mi w ręce niezwykła książka (biały kruk) wydana przez Uniwersytet Jagieloński Instytut Archeologii “HONORATISSIMUM ASSENSUS GENUS EST ARMIS LAUDARE”. Tak-tak, łacina… nie każdego zainteresuje. Ale w środku same cudeńka archeologiczne. Osobiście zainteresował mnie artykuł badacza Jana Chochorowskiego – Łuk i sajdak z centralnego grobowca Wielkiego Kurhanu Ryżanowskiego.

W 1996 roku na terenie środkowej Ukrainy koło miejscowości Ryżanówka (obwód czerkaski) polsko-ukraińska wyprawa badawcza pod kierownictwem archeologa Jana Chochorowskiego odkryła ………co?……… Otóż niezwykły kurhan i to scytyjskiego księcia. Datowany jest na 260 rok p.n.e. Grobowiec był pochówkiem prawdopodobnie ostatniego władcy północnego odłamu Scytów. Mieścił on szkielety dwóch ludzi. Pierwszy szkielet “księcia” w wieku 45-50 lat, a drugi jego sługi 35 latka. Książę zginął prawdopodobnie od ciosu w twarz, a jego towarzysz został pochowany w pełnym zdrowiu. Czyżby zgodził się na samobójstwo?… Ale to nie ważne. Ważne jest co odkryto w tym grobie.

Przy szkieletach znaleziono sztylet z rękojeścią okutą złotą blachą, sajdak z łukiem refleksyjnym i zapasem strzał 94 sztuk z grotami z brązu, dwa zapasowe kołczany z 265 strzałami oraz wiązka 5 dzirytów i włóczni. Mnie oczywiście zainteresowały strzały i łuk. Pierwsze 94 sztuki strzał miały długość 46 cm (razem z grotem). Ułożone według dwóch rodzajów grotów (15 grotów bardziej masywnych, trój skrzydłowych o reliefowych wnękach między skrzydłami i 78 grotów smukłych, trójgraniastych z zadziorami). Wałki strzał (brzechwy) miały grubość około 3 mm, sporządzone wyłącznie z klonu. Na lepiej zachowanych fragmentach brzechw znaleziono u podstaw grotów barwienie czarne i czerwone. Myślę że wielkość i grubość strzał uległa dużej deformacji z powodu “wielowiekowemu leżakowaniu” 🙂 Przy sajdaku odnaleziono żelazny nóż z rękojeścią wykonaną z dwóch znitowanych okładek kościanych i żelazne szydło w kościanej rękojeści. Był to komplet do oprawiania strzał. Ponadto udało się zidentyfikować relikt łuku refleksynego. Miał on kształt sigmoidalny i asymetryczny. Był wykonany z fragmentów dębowej listwy i rogu. Długość łuku przy naciągniętej cięciwie wynosiła około 70 cm a wysokość naciągu 15 cm. Odpowiadał on zatem małym scytyjskim łukom kompozytowym.

Dodatkowo odnaleziono dwa skórzane kołczany wyścielone sierścią lub wojłokiem (coś w rodzaju filcu) o przekroju owalnym lub prostokątnym. Pierwszy zawierał 84 strzały z podziałem na dwa rodzaje grotów. Brzechwy strzał wykonane z brzozy, klonu i lipy. I przy tych kołczanach odnaleziono żelazny nóż z rękojeścią. Nożyk umieszczony był w kieszonce -pochewce po zewnętrznej stronie kołczanu. Drugi kołczan mieścił 86 strzał wykonanych z klonu i brzozy. Przy drugim szkielecie odnaleziono kołczan z 65 strzałami. Brzechwy wykonane z drewna klonu, brzozy i grabu.

Dzięki tym badaniom i odkryciu możemy dowiedzieć się z jakiego drewna wyrabiane były strzały, jakiej były długości i jakie stosowano barwienia promieni. Ponadto możemy stwierdzić jaki kształt miał łuk i z jakich (może nie wszystkich) materiałów był wykonany.

Scytowie

 

Strzała zachodniopomorska z X-XI wieku cz. 2

We wcześniejszej części opisałem pochodzenie strzały, jej kształt i miejsce znalezienia. Teraz opiszę i pokażę rekonstrukcje odnalezionych grotów strzał z jeziora Zarańskiego ( koło Drawska Pomorskiego) z Pomorza Zachodniego.

Odnalezione groty żelazne datowane są na IX-XI wiek. Na szczęście podwodne środowisko dosyć dobrze pomogło w zachowaniu tych małych artefaktów. Na poniższym szkicu wykonanym przeze mnie widać cztery wzory grotów strzał. Trzy groty są typu tulejkowego z zadziorami, a jeden trzpieniowy typu szpic. Grot trzpieniowy jest bardzo rzadkim modelem i wartym zainteresowania.

groty z pomorza zachodniego

Rekonstrukcja grotów tulejkowych z zadziorami wykonana przez kowala.

groty z pomorza zachodniego

 

Strzała kultury Łużyckiej

W dniu 8.03.2019 r. w Kłębowcu. gm. Wałcz, pow. Wałcz . woj. Zachodniopomorskie  w trakcie przemarszu regionalistów z Wałcza  Cezarego Kaczmarczyka (członka BRB i RTHZWi) oraz Roberta Kaszczuka (Prezesa BRB i sekretarz RTHZW), został znaleziony grot z brązu  kultury Łużyckiej. Grot zabezpieczono oraz powiadomiono z miejsca panią Magdalenę Suchorską (Dyrektor w Muzeum w Wałczu) i pisemnie Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie (panią Paulinę Kubacką). Grot wraz z pismem z dnia 13.03.2019 został przekazany w ręce Pani Dyrektor Muzeum w Wałczu i wzbogacił jego zasoby.

Dotychczas nie mieliśmy żadnych informacji o grotach z epoki brązu na terenie naszego powiatu. Najbliższe znalezisko tego typu pochodzi z Piły ,,Kalina” i znajduje się w Muzeum Okręgowym w Pile. Obecnie w Muzeum Ziemi Wałeckiej znajdują się już dwa eksponaty grotów, datowanych na okres epoki brązu.

Odnaleziony grot to Typ I A a wg J. Fogla . Niestety grot nie jest zachowany w pełni. Co prawda kategoria tego zabytków, słabo poddaje się klasyfikacji typologicznej oraz ustaleniom chronologicznym. Możemy przyjąć, że jest klasycznym grotem późno brązowym ze wskazaniem na V okres epoki brązu, późnej fazy H(B2) 900–700 p.n.e.

Warto tu nadmienić że na terenie naszego powiatu mamy kilka znalezisk z epoki brązu lecz do największego odkrycia doszło w 1967  roku, w miejscowości Jelenie  gdzie został znaleziony skarb z V EB.Ten cały wspaniały zespół znaleziska  w całej swojej okazałości możemy oglądać na wystawie stałej w Muzeum w Koszalinie.

Dla mało wtajemniczonych w okres kultury Łużyckiej zaproszę do odwiedzenia grodu w Biskupinie. Tamtejsze muzeum i wystawy archeologiczne poprowadzą was przez ten zapomniany i zarazem niezwykły okres historii naszych ziem.

Poniżej zdjęcia oryginału grotu brązowego kultury Łużyckiej wykonane przeze mnie.

grot brązowy kultury Łużyckiej

grot brązowy kultury Łużyckiej

grot brązowy kultury Łużyckiej

grot brązowy kultury Łużyckiej

grot brązowy kultury Łużyckiej

grot brązowy kultury Łużyckiej

 

Po dokonaniu wymiarów i szczegółowych zdjęć udało się wykonać dawnymi metodami odlewniczymi uzupełnioną kopię grotu. Dodatkowo grot został spatynowany. Efekt widać na poniższym zdjęciu.

kopia grotu brązowego kultury Łużyckiej

kopia grotu brązowego kultury Łużyckiej

kopie grotów kultury Łużyckiej

kopie grotów kultury Łużyckiej

 

Na podstawie odnalezionego grotu postanowiłem stworzyć własną wizję strzały kultury łużyckiej.  Poniżej zdjęcia mojej pracy.

strzała kultury Łużyckiej

strzała kultury Łużyckiej

strzała kultury Łużyckiej

Strzała zachodniopomorska z X-XI wieku cz.1

Z pewnością każdy z nas chciałby przenieść się w czasie i zobaczyć jak żyli i jakich narządzi używali nasi przodkowie. Ciekawość ta pcha mnie tak mocno, że ciągle szukam nowych śladów historii w archeologii. Lata 2012- 2015 przyniosły wielkie odkrycie w naszym kraju. Grupa archeologów-płetwonurków przeszukuje niezwykłą wyspę na jeziorze Zarańskim (nazywane także Żółtym) w rejonie Drawska Pomorskiego. Najważniejsze znaleziska to ślady świątyni pogańskiej znajdującej się na wybrukowanej wyspie, a w wodzie kilkanaście szkieletów koni, naczynia wczesnośredniowieczne, łyżki, grzebienie… itd. Oczywiście mnie interesują przede wszystkim groty strzał. Jest ich kilka. Zachowały się w niezłym stanie. Ale prawdziwą bombą jest odnaleziony fragment strzały o długości około 10 cm. Co za widok!!! Zachowany fragment pokazuje nasadkę, jej kształt, głębokość nacięcia na cięciwę. Zdecydowanie jest to pierwsza z mojej posiadanej wiedzy końcówka strzały z pomorza zachodniego z tak charakterystyczną nasadką.

Poniżej zdjęcie wykonanej przeze mnie końcówki odnalezionej strzały. Średnica nasadki ma około 10 mm, a wałek za nasadką 6 mm. Nacięcie na cięciwę ma 2,5-3 mm.

końcówka strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

końcówka strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

Na podstawie odnalezionego końcowego fragmentu strzały przedstawię Wam swoją interpretacje -strzały wczesnośredniowiecznej z samego środka Pomorza Zachodniego.

Na strzale osadziłem grot bodkin wykonany przez:

strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

strzały z Pomorza Zachodniego z X-XI w.

Łuki jesionowe cz.2

Łuki naturalne jesionowe.

Oto moje kolejne prace w jesionowym drewnie. Po wyrobieniu łuku do jego zabezpieczenia przed wysuszeniem lub zawilgoceniem najlepiej użyć olej lniany lub pokost lniany. Cięciwa dakronowa (choć nie historyczna) ręcznie zaplatana zapewnia bardzo dużą żywotność. Ponadto ma dość estetyczny i ładny wygląd. Przed jej rozszczepianiem stosuje się naturalny wosk pszczeli.

Łuki jesionowe

Łuki jesionowe

Łuki jesionowe

Łuki jesionowe

Strzały łowne prehistoryczne

Dziś zabrałem się za dawno zapomniany temat jakim były odłożone na półkę moje najciekawsze eksponaty grotów krzemiennych. Mając do dyspozycji dwa krzemienne grociki postanowiłem je w końcu osadzić na strzałach. Ale teraz trochę historii owych grotów.

Pierwszy z nich jest grotem neolitycznym w kształcie serca. Związany jest z kulturą pucharów lejkowatych i występujący w Europie między 3700-1900 lat p.n.e. Został wykonany z krzemienia bałtyckiego. Grot sercowaty był wykonany poprzez naciskowy retusz odłupka.

grot sercowy

Drugi grot to liściak pochodzenia kultury Świderskiej późnego paleolitu datowany na 10600-9600 lat p.n.e.. Wykonany jest z nakrapianego krzemienia świeciechowskiego. Liściak ten został wykonany delikatnym retuszem przykrawędnym z wiór.

liściak krzemienny

groty krzemienne

Grot został osadzony na dziegieć, który doskonale utrzymuje go na promieniu. Aby promień nie rozpołowił się za grotem po wbiciu w cel nawijano ścięgno zwierzęce.

strzała prehistoryczna

strzała prehistoryczna

Po przyklejeniu lotek dziekciem do promienia zastosowałem owijkę z końskiego włosia, która doskonale nadawała się do tego celu.

strzała prehistoryczna

 

Na zakończenie pragnę podziękować serdecznie Michałowi Łapie za wykonanie tych pięknych wzorów grotów krzemiennych i jego sugestie oraz podpowiedzi związane z tą pracą.