Co to jest strzała?

Definicja

Strzała – to rodzaj pocisku wystrzeliwanego z łuku. Zbudowana jest z promienia drewnianego, grotu i lotek sterujących. Jak się domyślamy łuk i strzała to jedna z pierwszych broni człowieka i jest znana od ponad 35 tyś. lat. Rozpowszechnienie użytkowania łuku i strzał zaczęło się 10 tyś. lat p.n.e. Pojawienie się łucznictwa pozwoliło człowiekowi na łatwiejsze zdobywanie pożywienia. Zwierzęta, które szybko uciekały stawały się teraz łatwym łupem dla człowieka. Nowa broń otworzyła też możliwość szybkiego i bezpiecznego ataku z dalekiej odległości na wrogie plemiona. Strzała dawała możliwość zdobycia przewagi w bitwie bez strat własnych.

strzała scytyjska

Strzały można podzielić na:

I. Strzały według typu zastosowania:

  • łowne (posiadały groty krzemienne, rogowe lub kościane, żelazne i obuchowe)
  • bojowe (posiadały groty najczęściej kute-żelazne)
  • sygnałowe (gwiżdżące)
  • ceremonialne (groty nietuzinkowe)
  • ćwiczebne (groty tarczowe lub tępo zakończone- nazywane pacynkami)

II. Strzały według pochodzenia:

  • pochodzenie czasowe (mogły powstać w prehistorii, starożytności, średniowieczu lub nowożytności)
  • rejon używania (np. strzały z północy, strzały ze wschodu, strzały śródziemnomorskie, z Azji, Afryki itp)
  • przynależność etniczna ( strzały scytyjskie, strzały mongolskie, strzały wikińskie, strzały słowiańskie itd.)

Przejdę teraz do opisu budowy strzały.

1. GROT

Grot strzały to mały i ostry przedmiot założony na początku promienia. Ma za zadanie wbicie się i penetrację ciała ofiary. Cel trafnie rażony strzałą staje się łatwym łupem dla łucznika.  Zastosowanie odpowiedniego grotu umożliwia łucznikowi pokonanie wroga. Groty mogły zadawać rany cięte, kłute lub szarpane. Często też groty posiadały małe lub większe zadziory, które powodowały większe obrażenia i utrudniały wyjecie strzały. Groty strzał dzielą się zasadniczo na:

a. Rodzaj osadzenia

  • tulejkowe (tuleja grotu nachodzi na promień drewniany strzały)
  • trzpieniowy (grot osadzony jest szpikulcem w środku wydrążonego promienia strzały)

rodzaje grotów wg. osadzenia

b. Typ materiału grotu:

  • krzemienne
  • drewniane
  • rogowe
  • kościane
  • brązowe
  • żelazne

GROTY STRZAŁ WEDŁUG TYPU MATERIAŁU

2. PROMIEŃ

Bardzo ważną rzeczą w strzale jest jego promień. To właśnie jego cechy fizyczne decydują o skuteczności trafienia w cel. Wytrzymałość promienia i jego odpowiednia elastyczność pozwala nam na wielokrotne wykorzystanie strzały. W wyborze promienia warto zwrócić uwagę na ułożenie słoi i brak jakichkolwiek słabych elementów jakim są małe sęki.  Kształt promienia w przekroju jest okrągły, natomiast na długości promień mógł być prosty lub zwężany. Zwężenie takie stosowano najczęściej na końcu strzały. Takie odchudzanie promienia dawało lepszą stateczność i likwidowało tak zwany „paradoks łucznika” (patrz wyjaśnienie na dole wpisu).  Najczęściej promienie wykonuje się z drewna, choć mogły być wykonane z roślin takich jak trzcina.  Wykonywanie promieni w różnych czasach i różnych miejscach powodowało, że wykorzystywano do tego celu to, co było pod ręką. Jeśli bogactwo drzewostanu było duże – wybierano najlepsze drewna.  Mogły to być: jesion, brzoza, sosna, świerk, klon, buk, leszczyna itd. Warto dodać też informację o barwieniu promieni mające na celu odróżnianie  strzał własnych od obcych. Ubarwione strzały miały też pewne walory estetyczne.

typy promieni strzał

3. LOTKI

Lotki strzał to bardzo ważny element, gdyż nadają prawidłowy kierunek lotu. Do ich zrobienia od dawien dawna wykorzystywano ptasie pióra. Dlaczego? Otóż pióro jest niezwykle lekkie, wytrzymałe w locie, a ponadto jest naturalnie otłuszczone. Tłuszcz powoduje, że lotka jest bardziej odporna na wilgoć i ścieralność przy wielokrotnym wypuszczaniu strzały. Oczywiście pióra ptasie potrzebne do naszych celów występują w skrzydłach i  tzw. ogonie-sterówki. Pióra powinny mieć taki rozmiar, aby uzyskać z nich odpowiedniej długości lotki. Im dłuższe, tym lepsze. Najczęściej dobiera się do strzał  lotki z piór gęsich i indyczych. Stosowano i stosuje się także pióra z ptaków drapieżnych i innych dzikich. Osobiście strzelałem nawet ze strzał z lotkami z piór gołębich. Lotkom nadawano też różne kształty i wielkość.  Lotki do strzały można przytwierdzać kilkoma sposobami. Pierwszy to nacinając promień wzdłużnie i wklejając do środka lotkę, kolejny to naklejanie lotki na wierzch promienia i ostatni sposób to wykonanie oplotki na całej długości lotki. Oto kilka przykładów:

rodzaje lotek

4. OSADKA

Osadka znajduje się na końcu strzały. Jest to wycięty rowek, w który wchodzi napięta cięciwa. Bez osadki wypuszczenie strzały było by bardzo trudne. Szerokość osadki powinna być równa grubości cięciwy. Osadka może być zrobiona bezpośrednio w promieniu lub w kości rogowej. A oto przykłady:

osadka na promieniu

5. OPLOTKA

Oplotka jest rodzajem mocowania lotki do promienia. Stosowana jest wtedy, gdy nie ma się do dyspozycji odpowiedniego kleju. Dzięki niej, lotka jest mocno i pewnie przytwierdzona. Oplotkę wykonuje się z nici lnianej (historycznie)  . Dzisiaj najczęściej jest to nić z poliestru.

oplotka na promieniu

6. OWIJKA

Owijka to swego rodzaju zabezpieczenie wykonane na strzale.  Owijkę wykonuje się z nici (dawniej ze ścięgien). Na strzale stosuje się zazwyczaj dwie owijki. Pierwszą zakłada się przed lotką. Jej zadaniem jest ochrona lotki przed zdzieraniem się. Drugą owijkę zakładamy na krańcu strzały tuż przed osadką. Na osadkę działa cała siła napiętej cięciwy. Owijka w tym miejscu zabezpiecza przed rozpołowieniem promienia.

owijka na strzale

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *