Strzały mongolskie łowne

Nowo zrobiony zestaw strzał mongolskich wzorowanych na XII-XIII wieku. Są to lekkie strzały łowne o mało spotykanych grotach rogowych pochodzących z centralnej Azji. Groty charakteryzują się prostotą wykonania i dużymi rozmiarami. Zapewne te większe miały trafiać w duże zwierzęta, ewentualnie w nie uzbrojonych ludzi. Promień wykonany z drewna brzozowego z przyozdobieniami kory brzozowej. Strzała ma kształt cygara- zwęża się w obu końcach. Nasadka stożkowa z szeroką osadą na cięciwę. Lotka o kształcie baryłkowym z pióra bociana o długości od 13 do 15 cm.

wśród traw

grot kościany strzały mongolskiej

lotki strzały mongolskiej

groty kościany na strzałach mongolskich

pęk strzał mongolskich

wstawki z kory brzozowej

różne groty kościane

na tropie zwierzyny

na tropie zwierzyny

 

Strzały mongolskie łowne-powstawanie

Są to moje pierwsze rekonstrukcje strzał mongolskich. Po długich poszukiwaniach udało mi się odnaleźć materiały źródłowe i na ich podstawie odtworzyć te niesamowite strzały. Strzały przeznaczone były do polowań lub na ewentualnie nie opancerzonych ludzi. Charakteryzowały się dużym zasięgiem w locie.

W pierwszym etapie najważniejsze jest odnalezienie różnych typów grotów stosowanych przez mongołów. Żelazne groty były stosowane najczęściej, lecz ja wolałem skupić się na trudniejszym temacie jakim były zastosowanie grotów rogowych.

Poniżej zdjęcia kopii rzadkich grotów kościanych pochodzących z centralnej Azji z XII- XIII wieku.

mongolskie groty z kości rogowej

mongolskie groty z kości rogowej

Kolejną czynnością był dobór drewna do promieni. Mongołowie wykorzystywali najczęściej brzozę i wierzbę. Promień uzyskiwano ze środka pnia. Długość wałka zależna była od potrzeby i rozpiętości ramion łucznika. Przyjąłem zatem średnią długość około 75 cm. Charakterystyczną rzeczą było nadanie promieniowi zwężeń na obu końcach (na kształt cygara) oraz nasadki w kształcie stożka. Powtarzać to się będzie we wszystkich typach mongolskich strzał. W przypadku lekkich strzał myśliwskich średnica wałka miała max. 9-10 mm, a w najcieńszym miejscu 7-8 mm. Osadka była dość duża i zaokrąglona. Było to wynikiem stosowania grubych cięciw wśród nomadów.

promienie

promienie do strzał mongolskich

Następnie zająłem się nacięciem końca promienia w celu osadzeniu grotu. A teraz najważniejsza rzecz. Jak wklejano grot w promień? Jakiego stosowano kleju, aby utrzymać grot przy mocnych uderzeniach w przeszkody? Otóż klejem znanym w tym czasie i powszechnie stosowanym był tzw. klej rybi. Miał on silne wartości wiążące po zaschnięciu i szybko sechł.

wklejanie grotu w promień

Kolejnym elementem jest zabezpieczenie grotu przed wyłamaniem z promienia. W tym celu owija się końcówkę strzały, na przykład łykim uzyskiwanym z drzewa. Ja do tego celu użyłem gałązki wierzby.

uzyskania łyka z gałązki wierzby

końcówka strzały owinięta łykiem

A teraz czas wziąć się za lotki. Do tego celu mongołowie używali piór z dużych ptaków takich jak żuraw, bocian czy orzeł. Udało mi po długim czasie zdobyć kilka takich piór z bociana.

pióra bociana

Oczywiście lotki powinny być darte. Widać to na zdjęciu poniżej. Następnie skrócone do odpowiednich wymiarów i przycięte.

darcie pióra na lotki

Kształt lotek jaki stosowano był baryłkowaty. Pozostało teraz przykleić lotki do promienia

przyklejone lotki w strzale mongolskiej

Ostatnią czynnością jest zabezpieczenie strzały przed wilgocią poprzez posmarowanie jej naturalnym olejem. Doskonale nadaje się do tego celu olej lniany.

Końcowe efekty niedługo będą widoczne…

Strzały mongolskie- charakterystyka

Mongołowie z ich niezwyciężonym wodzem Czyngis-chanem od stuleci przykuwają uwagę historyków i miłośników historii. Czyngis-chan w całym okresie swego panowania, tj. 1182-1227 podbił większość terenów Azji i dużą część Europy wschodniej. Jednym z czynników doprowadzających do powstania imperium mongolskiego było użycie na szeroką skalę łucznictwa.

Łuk i strzała – Tajna broń  mongołów

Dla czego łucznictwo miało tak wielkie znaczenie dla Mongołów? Sama taktyka walki powodowała, że oddziały mongolskie miały ścierać się z wrogiem z dużej odległości, co dawało im przewagę nad przeciwnikiem i zmniejszało straty własne. Walka wręcz była prowadzona w ostateczności.  Często stosowano zasadzki, gdzie z daleka w okrążeniu wybijano przeciwnika. Łuk i strzała były przepisem na zwycięstwo okupione małymi stratami.

Lekki jeździec mongolski- jako podstawa armii mongolskiej, wyposażony był w standardzie w dwa refleksyjne łuki kompozytowe. Jeden do strzelania na długie dystanse, a drugi na krótkie. Miał przy sobie dwa kołczany, w których było 60 strzał. Ponadto miał dwa lub trzy oszczepy i lasso. Jego zadaniem było przeprowadzanie zwiadu, osłona własnych oddziałów, śledzenie i pościg za uchodzącym wrogiem. Jak widać taki szeroki zakres obowiązków nie byłby możliwy bez skutecznej broni jakim był łuk mongolski. Warto zaznaczyć, że mongolscy wojownicy byli tak biegli w łucznictwie konnym, że podczas jazdy mogli się schylić i naciągać łuk w siodle, a następnie wypuszczać strzałę w dowolnym kierunku w pełnym galopie. Mongołowie były ekspertami w łucznictwie. Potrafili strzelać konno skierowani do tyłu lub wisząc za bokami swoich koni do ochrony. Wypuszczali strzały, gdy wszystkie cztery kopyta ich wierzchowca były nad ziemią, aby utrzymać swój cel. Mongolscy żołnierze często spali z cennymi łukami, aby zapobiec ich usztywnieniu przy zimnie. W mrozie łuk stawał się w kruchy.

lekka jazda Mongolska

Krótko na temat mongolskiego łuku kompozytowego

Mongolski łuk kompozytowy był większy od innych łuków azjatyckich. Były wygięty i bardzo elastyczny. Budowa jego trwała cały rok. Składał się z drewna, rogu zwierzęcia, ścięgien i kory brzozowej. Charakteryzował się bardzo dużym naciągiem, siłą wystrzału i dynamiką pracy.  Miał siłę 165 funtów i efektywny zasięg 350 jardów. Strzelał dwa razy dalej niż europejskie łuki tamtego okresu i 100 jardów dalej niż wielkie łuki angielskie. Powodowało to dużą dysproporcję do innych łuków w Azji i Europie. Łuk ten był doskonały narzędziem do wywalczenia sobie przewagi w starciu z przeciwnikiem.

Strzały mongolskie najczęściej kojarzą nam się z najazdami tatarów na Europę, ze spaloną i spustoszoną ziemią i tragicznymi losami pojmanych w niewolę białych europejczyków. Przez wieki pociski mongolskich łuków siały zniszczenie w Azji i Europie. Te koczownicze ludy za nic miały sobie europejskie wartości i kulturę.

Źródła historyczne dotyczące strzał mongolskich

Ze źródeł historycznych zachowało się kilka różnych opisów strzał mongolskich. Świadkowie minionych epok-głównie kronikarze i podróżnicy, w różnoraki sposób przedstawiają nam różne interesujące nas szczegóły. I tak o skuteczności strzał mongolskich pisała Tomasz ze Splitu. Napisał on: nie było bowiem żadnego, pancerza ani tarczy czy zbroi, których by nie przebiła strzała wypuszczona z tatarskiego łuku.
Innym ciekawym źródłem mówiącym nam o strzałach mongolskich jest Tajna historia Mongołów. Opisano w niej kilka rodzajów strzał. Podano następujące nazwy:
-angku`a
-kejbur
-ko`oczak (strzelano nią na dużą odległość)
-odoła (strzelano na krótkie dystanse)

Dodatkowe informacje możemy znaleźć w źródłach pisanych z relacji Jana di Piano Carpini. Opisuje on dużą różnorodność strzał. Bojowe, do polowań i do strzelania do bezbronnych ludzi! Podaje nam opis strzały do polowań na ptaki. Były one szerokie na 3 palce ( zapewne chodzi tu o zatępiony grot). Carpini pisze, że tatarskie groty strzał były bardzo ostre, z obu stron zaostrzone jak obosieczny miecz. Każdy wojownik miał przy kołczanie specjalny pilnik do ostrzenia grotów. Groty strzał miały natomiast trzpienie długości kciuka. Inną bardzo ważną informacje napisał potomnym Marko Polo. Dowodził, że każdy wojownik miał łuk i 60 strzał. 30 mniejszych zakończonych krótkim żelaznym ostrzem do przebijania na wskroś z dużej odległości i 30 większych z szerokim ostrzem. Te z kolei były miotane z bliska i wbijały się w twarz, ramiona, przecinają nimi sznury łuków i wielkie szkody wyrządzają. Kolejnym źródłem wiedzy na temat strzał są wydobyte artefakty z grobów pochówkowych dawnych wojowników mongolskich. Dzięki temu mamy możliwość  ujrzenia np. strzał gwiżdżących. Na trzpieniu żelaznego grotu-nad samym liściem przymocowana była bulwiasta nakładka z otworami. Nakładka była kościana. Gwizd był wykonywany ze sklejonego rogu dwuletniego byczka. Takie dane znaleziono w Tajnej historii Mongołów.

Strzały zapalające u mongołów?

Mongołowie stosowali także strzały zapalające. Były one często stosowane przy oblężeniu miast lub twierdz. Niestety nie zachowały się żadne źródła ikonograficzne przedstawiające ten typ strzał. Prawdopodobnie były to proste strzały, na których została nawinięta jakaś szmatka nasączona łatwopalną substancją. Kolejną ciekawą informacją dotyczącą strzał był materiał z jakiego pochodził promień. Najczęściej była to wierzba i brzoza. Aczkolwiek w Tajnej historii Mongołów możemy się dowiedzieć, że wykorzystywano także drewno brzoskwini i jałowca.

Więcej informacji na temat strzał Mongolskich opiszę w następnych artykułach, gdzie zaprezentuje moje własne próby rekonstrukcji.

Strzały typu wschodniego wzór 2

Oto moja własna interpretacja strzał wschodnich. Komplet strzał na bogato 🙂 Lotki gęsi szarej typu tureckiego długie na 15,5 cm. Promień barwiony bejcą koloru wenge. Użyłem złotej nici do oplotki i owijki. Grot wkręcany mosiężny. Całość promienia pokryta wysokiej jakości lakierem.

strzały wschodnie typ 2

strzały wschodnie typ 2

strzały wschodnie typ 2

strzały wschodnie typ 2

V Turniej Łuczniczy na Strącznie

baner turniej łuczniczy

Zapraszamy serdecznie na kolejny turniej łuczniczy

Miejsce Strączno (kolo Wałcza)  – Znacznik w mapach Google Jesteś łucznikiem z doświadczeniem i szukasz nowych doświadczeń i konkursów do wygrania lub jesteś początkującym łucznikiem i zaczynasz dopiero swoją przygodę? Zapraszamy serdecznie na nasz turniej łuczniczy, na którym breszesz mógł sprawdzić swoje możliwości strzeleckie. Wymagania:

  • Strój historyczny
  • Własny łuk
  • Komplet minimum 6 strzał

Dodatkowo w tym roku turniej przeprowadzimy pod znakiem płonących strzał, dlatego każdy z użytkowników turnieju powinien posiadać 1 sztukę strzały przygotowanej do podpalenia. (wystarczy zwykła do spalenia)

Termin i plan turnieju łuczniczego

Czytaj Dalej

Strzała prehistoryczna

Strzała prehistoryczna z grotem drewnianym

Pierwsze strzały stworzone przez człowieka charakteryzowały się prostotą wykonania i zastosowaniem w nich materiałów łatwych w obróbce. W strzale tej wykorzystałem promień z drewna klonowego oraz grot z twardego drewna dębowego. Był on bardziej skuteczny, niż zaostrzony promień. Dwie lotki zostały przytwierdzone przy użyciu włókien z pokrzywy i zaklejone naturalnym klejem z kasztana. Oczywiście jakość kleju ma wiele do życzenia, ale cóż można było zrobić? No właśnie. Człowiek więc główkował dalej…

strzała prehistoryczna

strzała prehistoryczna

strzała prehistoryczna

grot drewniany dębowy

strzała w całej okazałości